สรุปย่อนวตกรรมองค์กรปกครองท้องถิ่น 
 

อบต.หัวดง   “จัดการน้ำทำนา  ปูรากฐานการศึกษา เพื่อพัฒนายั่งยืนหัวดง”

รายงาน โดย  นายสมพงษ์  พัดปุย  และทีมสถาบันการพัฒนาพื้นฐาน

                ขับรถจากตัวจังหวัดพิจิตร ไปอีก 15 กิโลเมตร  ก็เข้าพื้นที่ตำบลหัวดงซึ่งอยู่ในเขตอำเภอเมือง  ภูมิทัศน์รอบข้างเป็นพื้นที่นา  ริมถนนและบนหัวคันนามีแถวของต้นรัก อยู่ตลอดแนว   ขับรถขี้นบนสะพานข้ามแม่น้ำน่าน มองเห็นตลาดซึ่งเป็นศูนย์กลางของตำบล  ตั้งอยู่ริมสองฝั่งน้ำ  ด้านหนึ่งคือวัดหัวดง  ตรงข้ามเป็นตลาด มองเห็นเครื่องสูบน้ำไฟฟ้า 2 ตัว ตั้งอยู่ริมแม่น้ำ  มีท่อน้ำขุดลงใต้ดินทะลุตลาดนำน้ำสู่ที่นาด้านหลัง

ตำบลหัวดง มีพื้นที่ครอบคลุม 6  หมู่บ้าน  เนื้อที่ทั้งตำบลประมาณ 26,951 ไร่ หรือ 50,401 ตาราง กทม.   ประชากร 880 ครัวเรือน ประชากร 1,850 คน องค์กรบริหาร คือ  อบต.หัวดง    ปัจจุบันมีงบประมาณประจำปีประมาณ  10   ล้านบาท  มีบุคลากรรวมทั้งเจ้าหน้าที่ ลูกจ้าง รวมทั้งสิ้น 31 คน 

นายพิชัย  นวลนภาศรี  เป็น นายก อบต.หัวดง  เป็นคนที่มีถิ่นกำเนิดในตำบลหัวดง  เข้าเรียนในมหาวิทยาลัยรามคำแหงช่วง 6 ตุลาคม  2519   เป็นผู้นำนักศึกษาค่ายพัฒนาชนบท  เรียนจบปริญญาตรีคณะนิติศาสตร์ มีอาชีพเป็นทนายความ  ตั้งสำนักงานงานกฎหมายอยู่ในตัวเมืองพิจิตร  
 

กิจกรรมนวตกรรม อบต.หัวดง

จัดระบบชลประทานน้ำทำนา

นอกจากการจัดการน้ำแล้วจะต้องเลือกพันธุ์ข้าวให้เหมาะสมกับพื้นที่  เพราะข้าวแต่ละชนิดจะมีการเจริญเติบโตไม่เท่ากัน เลือกพันธุ์ที่เหมาะสมกับที่จะมีน้ำน้อยและจะมีน้ำท่วม  ทั้งชาวบ้านและ อบต.จะต้องร่วมมือประสานงานกันดี  นายกพิชัย เอง ก็ต้องเฝ้ากำกับงานใกล้ชิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหน้าน้ำขึ้น  และ เมื่อมีฝนตกใหญ่

ผลจากระบบชลประทานที่ อบต.สร้างขึ้น  ทำให้ชาวบ้านก็ขยายพื้นที่ทำนาออกไปเรื่อย ประมาณน้ำไม่พอ  อบต.ได้ประสานงานขอเครื่องสูบน้ำเพิ่มขึ้นอีก 3 เครื่อง  เครื่องที่  5 กำลังติดตั้ง   ปัจจุบันชาวบ้านทำให้มีน้ำทั่วถึงทำนาได้ตลอดปี โดยเฉลี่ยปีละสองครั้ง   จากเดิมมีพื้นที่ทำนา  5,000 ไร่   ปัจจุบันขยายเป็น 7,000 ไร่   ชาวหัวดงเริ่มมองเห็นอนาคตในตำบล  คนหยุดอพยพออก  คนที่ไปหางานในกรุงเทพ อพยพกลับมาตั้งถิ่นฐาน ทำนาใหม่  

ปัญหาเฉพาะหน้าที่เกิดจากความสำเร็จ คือ ชาวบ้านขยันขันแข็งทำนาปีละ 2-3  มุ่งมันที่จะปลดหนี้และสร้างรากฐานใหม่  ใช้ปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลงมาก  เป็นปัญหาสุขภาพ  “คนหน้าดำคร่ำเคร่งทำนาเพื่อปลดหนี้สิน” ปัญหาสุขคือ   ปัญหาระยาว คือ ชาวบ้านไม่มีนาต้องเช่าทำ  ยังไม่ยั่งยืน ซึ่งเป็นเรื่องท้าทายของ อบต.ในการซื้อที่นาคืนให้ชาวบ้าน เป็นภารกิจสำคัญต่อไป

ด้านการศึกษา

อบต.จัดตั้งศูนย์การเรียนที อบต.หัวดง  เรียนอนุปริญญาสาขาสังคมศาสตร์การปกครองท้องถิ่น และ  คอมพิวเตอร์ธุรกิจ  นายพิชัย  ได้รับตำแหน่งเป็นประธานวิทยาลัยชุมชนจังหวัดพิจิตร ซึ่งปัจจุบันทั้งจังหวัดได้จัดทั้งศูนย์การเรียนรวม 22  ศูนย์  มีนักศึกษากว่า 5,000  คน    อบต.ยังการสนับสนุนการศึกษาอื่น ๆ ได้แก่  จัดตั้งศูนย์เด็กเล็ก  ให้งบประมาณสนับสนุนโรงเรียนประถม  จัดตั้งศูนย์การเรียนการศึกษานอกโรงเรียน กศน.

การมีส่วนร่วม 

อบต.หัวดงเป็นตัวอย่างส่งเสริมการมีส่วนร่วมที่เป็นรูปธรรม  นายพิชัย บอกว่า  จะทำอะไร ให้คอยพังชาวบ้านเสนอ  แต่นายกต้องมีความตั้งใจ  มีความซื่อสัตย์สุจริต   มีความรู้เทคนิคการบริหาร   อบต.ได้ส่งแกนนำชาวบ้านพร้อมเจ้าหน้าที่ อบต.ไปเรียนวิธีเป็น “วิทยากรกระบวนการ” ที่มหาวิทยาลัยนเรศวล  กลับมานำชาวบ้านทำแผนได้อย่างดี  ตั้งแต่แผนชุมชนจนถึงแผนตำบล  อบต.รับแผนมาดำเนินการเป็นการต่อเนื่อง

การริเริ่มเศรษฐกิจพอเพียง

ตำบลหัวดง   ใช้จุดแข็ง คือ การมีส่วนร่วม และ ระบบชลประธานที่ทำให้ชาวบ้าน ทำนาได้ตลอดปี    วางรากฐานการสร้างเศรษฐกิจพอเพียง   ยุทธศาสตร์ – สร้างเศรษฐกิจพอเพียง เป็น ทางเลือกใหม่     ด้วย 2          กลยุทธคือ สร้างมูลค่าเพิ่มการทำนา  โดย ทำโครงการปลูกข้าวไร้สารพิษ  ด้วยเกษตรอินทรีย์  และ   ลดค่าใช้จ่าย  โดยปลูกพืชผัก ทำสวนผลไม้ที่หลากหลาย  ปลูกพืชผักสำหรับกินเอง   ใช้ปุ๋ยชีวภาพลดสารเคมี  ลดต้นทุนการทำนา   

พัฒนาการ อบต.

ความสำเร็จของการพัฒนาพื้นที่ขึ้นอยู่กับการพัฒนาขององค์กร อบต.ในระดับประเทศ   นายพิชัย ซึ่งเป็นทั้งกรรมการบริหารสมาคม อบต. และ เป็นคณะกรรมการกระจายอำนาจ   ชี้แจงว่า อุปสรรคสำคัญของ อบต. คือ การกระจายอำนาจไม่เป็นไปตามแผน  เพราะรัฐบาลที่ผ่านมาไม่จริงจังส่งเสริมบทบาทองค์กรปกครองท้องถิ่น   หน่วยงานส่วนกลางจำนวนหนึ่งก็ลังเลที่จะถ่ายอำนาจให้ท้องถิ่น   ถึงทุกวันนี้ อบต.ยังถูกหน่วยงานที่ไม่เข้าใจกล่าวหาว่า  อบต.ไม่โปร่งใส  ทำแต่ถนน ทำแต่คลอง    ที่ต้องทำเพราะเป็นปัญหาเฉพาะหน้าของชาวบ้าน   เมื่อปัญหาเหล่านี้เบาบางลง อบต.ก็ต้องไปทำเรื่องอื่นพัฒนาคุณภาพชีวิต เช่น ส่งเสริมอาชีพ  งานสงเคราะห์ การศึกษา  สาธารณสุข   การซื้อเสียงในการเลือกตั้ง อบต.กำลังน้อยลง   หลาก อบต.กำลังสร้างตัวอย่างความเป็นธรรมาภาลในท้องถิ่น  

นายพิชัย  นวลนภาศรี   ย้ำว่า “องค์กรปกครองท้องถิ่นเป็นจุดคานงัด ที่จะนำสู่การพัฒนายั่งยืน”

ข้อมูลนี้ได้นำเสนอในสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ 2549 “เศรษฐกิจพอเพียงสู่สังคมอยู่เย็นเป็นสุข” เมื่อวันที่   27 – 29  ตุลาคม 2549  ณ ศูนย์ประชุมอิมแพค เมืองทองธานี  นนทบุรี