สรุปย่อนวตกรรมองค์กรปกครองท้องถิ่น 

อบต.ท่าข้าม อ.เมือง จ.สงขลา

“สร้างชุมชนเข้มแข็ง รับการรุกเข้ามาของการพัฒนาโลกาภิวัฒน์”

รายงาน โดย  นายสมพงษ์  พัดปุย    และทีมสถาบันการพัฒนาพื้นฐาน

ชุมชนแห่งนี้เกิดขึ้นมาประมาณ  300  ปี  แต่สมัยกรุงศรีอยุธยา   ปัจจุบันคือ ตำบลท่าข้ามอยู่  ซึ่งอยู่กึ่งกลางระหว่างศูนย์ความเจริญสองเมืองใหญ่  คือเมืองหาดใหญ่กับเมืองสงขลา  ระยะทาง   21 กม.เท่า ๆ กัน เมื่อเข้าไปถึงพื้นที่ สภาพแวดล้อมบอกได้ว่า พื้นที่นี้ไม่ใช่พื้นที่ยากจน สองข้างถนนเต็มไปด้วยสวนยางพารา  และวัด  เรื่องน่าสนใจอยู่ที่ ทำอย่างไรตำบลนี้จะรักษาสภาพชุมชนไว้ได้  ท่ามกลางการบีบตัวเข้ามาของการพัฒนาทุนนิยมจากทั้งสองด้าน

                 นอกจากยางพารา ซึงเป็นต้นทุนทางชีวภาพแล้ว  ตำบลท่าข้ามยังมีต้นทุนทางการเงิน คือ กลุ่มออมทรัพย์   ตำบลท่าข้ามได้ริเริ่มจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ตังแต่เมือยี่สิบปีที่แล้ว   ปัจจุบันร้อยละ 90  ของครอบครัวในตำบลมีกลุ่มออมทรัพย์   

บทบาทของ อบต.ท่าข้าม

อบต.มีความพร้อมเพรียงที่จะพัฒนา อบต.ท่าข้ามเป็น  “องค์กรเรียนรู้”  คือรู้การเปลี่ยนแปลงของทุกชุมชน  แต่ละฝ่ายทะลายกำแพง เรียนรู้และร่วมมือกันทำงาน   เจ้าหน้าที่บอกว่า “อบต.เราจะไม่เป็นศักดินา”  นายกยืนยันว่าตั้งใจจริงที่จะปฎิรูปองค์กรให้ได้

รูปแบบการพัฒนา อบต.ท่าข้าม  

เป็นรูปแบบบูรณาการ  มี สามองค์ประกอบสำคัญ คือ  ชุมชนเข้มแข็ง   การเรียนรู้   เศรษฐกิจพอเพียง

นวัตกรรมการพัฒนา อบต.ท่าข้าม

โครงการพัฒนาต่าง ๆ ในตำบลท่าข้ามผูกพันเชื่อมโยงอยู่กับ สวนยางพารา   กองทุน  และการสร้างอาชีพใหม่ ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับการเกษตร  กิจกรรมสำคัญได้แก่

กองทุนออมทรัพย์

อบต.ท่าข้าม พบองค์ความรู้ว่า   “การพึ่งพาตนเองต้องสร้างแหล่งทุนก่อน”  ดูว่าในชุมชนมีแหล่งทุนอะไรบ้าง  นโยบายดีถ้าทุนไม่มีไปไม่ได้   อบต.ท่าข้าม จะออมทรัพย์เพื่อการพัฒนายั่งยืน ชาวบ้านสรุปว่า การออมทรัพย์ คือ “การสร้างหลักประกันให้ตนเอง”  ชาวบ้านภูมใจและมั่นใจมาก บอกว่า วันปลื้มที่สุด ชาวบ้านบอกว่า คือ “วันจ่ายปันผลออมทรัพย์” โดยจะจ่ายใกล้ปีใหม่เพื่อมีเงินซื้อของฉลองปีใหม่   ในวันนั้นทุกคนยิ้มแย้มแจ่มใส  ถ้าใครไม่ได้รับปันผลเหมือนกับจะไม่มีที่อยู่ในตำบลนี้  ทั้ง  11 ตำบล มีกลุ่มออมทรัพย์  ตั้งมานานที่สุดคือหมู่ 8   รุ่นเดียวกับครูชบ  ยอดแก้ว    อาจารย์ อัมพร ด้วงปาน   วันนี้หมู่เดียวที่นี่มีเงิน 50 กว่าล้านบาท  ทั้งที่มีไม่กี่ร้อยหลังคาเรือน

เมื่อชาวบ้านมีความมั่นใจจากออมทรัพย์ ก็ขยายผลเป็นกองทุนสวัสดิการชุมชน  ร้านค้าชุมชน  สมาชิกร้านค้าชุมชนกล่าวด้วยความภูมิใจว่า “พวกเรา มีศักดิ์ศรี   มีความมั่นใจ”  “มี(เงิน) ก็ได้กิน  ไม่มีก็ได้กิน”   (ร้านขายของเชื่อเก็บเงินปลายเดือน)     การออมทรัพย์ ยังขยายผลให้เกิด การพัฒนาอาชีพในรูปแบบต่าง ๆ  ซึ่ง อบต.เป็นองค์กรที่การสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง   ลุงซึ่งเป็นผู้บุกเบิกร้านค้าหมู่ 1  ตอบว่า “เดี๋ยวนี้ดีขึ้นมาก คนรู้จักออม  รู้จักประหยัด”  

ด้านสังคมและวัฒนธรรม   

มีกิจกรรมที่ต่อเนื่องพัฒนาสังคม และ วัฒนธรรม  ได้แก่  โครงการการประกวดครอบครัวต้นแบบประจำหมู่บ้านจัดโดยสภาวัฒนธรรมตำบลท่าข้าม   กิจกรรมลากพระเดือนห้า   งาน “วันว่าง”  เดือนสงกรานต์    มีศูนย์ดูแลราษฎรดูแลคนเฒ่าคนแก่     ส่งเสริมวัฒนธรรมพื้นบ้านพึ่งตนเอง เช่น ปลูกต้นขี้เหล็ก เป็นอาหารหลักชาวบ้าน ขูดมะพร้าวแกงใส่ขี้เหล็ก ไม่ต้องใส่เนื้อก็กินได้แบบพอเพียง  เครื่องแกงก็ทำเอง   “เงินทุกบาทไม่ให้หลุดไปข้างนอก”   

วางรากฐานเศรษฐกิจพอเพียง

อบต.ท่าข้าม ต่อยอดจากจุดแข็งของตนเอง  คือเริ่มจากกลุ่มออมทรัพย์ที่มีอยู่ทุกหมู่บ้าน   ขยายทำกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจ และ สวัสดิการชุม   เนื้อหาคือ  การพึ่งตนเอง  และการพึ่งกันเองในชุมชน และ ตำบลท้าข้าม  โดยมี อบต.เป็นองค์กรสนับสนุน 

ผลโดยรวมจากการพัฒนา

ปลัด อบต. นายนิธิ  พันธ์มณี   สรุปว่า   “อบต.ของเราได้สร้างสภาพแวดล้อม และวัฒนธรรมที่ดีแก่ชุมชน  ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญของการพัฒนายั่งยืนและพึ่งตนเอง”   ตัวชี้วัดจากภายใน คือ  ความความอยู่ดีกินดีและความสงบเรียบร้อยของประชาชน  ไม่มีอาชญากรรมสำคัญ  มีลักขโมยน้อยมาก   ยาเสพติดยังคงมีบ้างในบางหมู่บ้าน   การมีกลุ่มออมทรัพย์มานับสิบปี ทำให้ชาวบ้านมีหลักประกัน ไม่มีหนี้สิน  มีสวัสดิการ  ในเหตุการณ์ฟองสบู่แตกปี  2540  ชาวบ้านไม่ได้รับผลกระทบ

ตัวชี้วัดจากภายนอก คือ รางวัลที่ได้รับ  -  อบต.ท่าข้ามได้รับ “รางวัลธรรมาภิบาล” จากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นสองปีซ้อน ในปี  2547  และ  2548    และได้รับรางวัดจัดการศึกษาดีเด่น จากกระทรวงศึกษาธิการร่วมกับกระทรวงมหาดไทยเมื่อ   29 ธันวาคม 2547  ซึ่งเป็นองค์กรปกครองท้องถิ่นองค์กรเดี่ยวจากภาคใต้ที่ได้รับรางวัลนี้

 นอกจากตำแหน่งนายก อบต.ท่าข้ามแล้ว นายสินธพ  ยังได้รับแต่งตั้งเป็น  ประธานกลุ่มสัจจะออมทรัพย์ตำบลท่าข้าม    ประธานชมรม อบต.จังหวัดสงขลา   นายกสมาคมสมาคมสวัสดิการภาคประชาชนจังหวัดสงขลา (มี อบต.และเทศบาลเป็นสมาชิก รวม  66 องค์กร)    และเป็นรองนายกสมาคมองค์กรปกครองท้องถิ่นจังหวัดสงขลา (เป็นสมาคมของ อบจ.  เทศบาล  และ อบต.ในจังหวัดสงขลา)

ภารกิจแห่งอนาคตของ อบต.ท่าข้าม

ตำบลท่าข้ามตั้งอยู่ในพื้นที่รับผลกระทบการขยายตัวของเมืองหาดใหญ่และเมืองสงขลา   และการพัฒนาอุตสาหกรรม     ทิศทางคือ การสร้างชุมชนมั่นคงเป็นภูมิคุ้มกัน  สู้กระแสบริโภคนิยม โลกาภิวัฒน์   -  ค้นหาอัตลักษณะตำบลท้าข้าม    -  แก้ปัญหาเยาวชน  -  รักษาสิ่งแวดล้อม

ข้อมูลนี้ได้นำเสนอในสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ 2549 “เศรษฐกิจพอเพียงสู่สังคมอยู่เย็นเป็นสุข” เมื่อวันที่   27 – 29  ตุลาคม 2549  ณ ศูนย์ประชุมอิมแพค เมืองทองธานี  นนทบุรี